Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu (DKB) tanısı, yalnızca ölçek sonuçlarına dayanarak konulmaz. Tanı süreci; klinik gözlem, yapılandırılmış görüşmeler ve ölçeklerin birlikte kullanıldığı kapsamlı bir değerlendirme ile yürütülür.
Bu değerlendirme, deneyimli bir ruh sağlığı uzmanı tarafından gerçekleştirilir ve kişinin belirtileri çok boyutlu olarak ele alınır.
DKB tanısında kullanılan başlıca bilimsel yöntemler şunlardır:
Yapılandırılmış ve Yarı Yapılandırılmış Klinik Görüşmeler
Structured Clinical Interview for DSM Dissociative Disorders (SCID-D)
Marlene Steinberg tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış bir görüşme aracıdır ve dissosiyatif bozuklukların tanısında en güvenilir yöntemlerden biri olarak kabul edilir.
Değerlendirdiği temel semptom alanları:
- Dissosiyatif amnezi
- Depersonalizasyon
- Derealizasyon
- Kimlik karmaşası
- Kimlik değişimi
Yarı yapılandırılmış yapısı sayesinde klinisyen, kişinin verdiği yanıtlara göre derinlemesine sorular sorabilir ve semptomların şiddetini ile sıklığını değerlendirebilir.
Türkiye’de geçerlilik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır ve Türkçe versiyonu klinik kullanım için uygundur.
Dissociative Disorders Interview Schedule (DDIS)
Colin Ross tarafından geliştirilmiş, yüksek derecede yapılandırılmış bir görüşme aracıdır.
Kapsamı:
- Dissosiyatif bozukluklar
- Somatizasyon belirtileri
- Majör depresyon
- Sınırda kişilik özellikleri
- Çocukluk çağı travma öyküsü
- Schneiderian belirtiler
Evet-hayır formatına dayalıdır ve araştırmalarda sık kullanılan güvenilir bir değerlendirme aracıdır.
Tarama ve Öz Bildirim Ölçekleri
Dissociative Experiences Scale (DES)
Bernstein ve Putnam tarafından geliştirilen, 28 maddelik öz bildirim ölçeğidir.
İşlevi:
- Günlük hayatta yaşanan dissosiyatif deneyimlerin sıklığını ölçer
- 0–100 arası puanlama sistemi kullanır
- 30 ve üzeri puanlar klinik değerlendirme gerektirebilir
Alt türleri:
- DES-Taxon: Ölçeğin içinden seçilen 8 madde, “patolojik dissosiyasyonu” normal dissosiyasyondan ayırt etmek için kullanılır.
- A-DES: 11–17 yaş arası ergenler için geliştirilmiş versiyondur
MID
Multidimensional Inventory of Dissociation
Paul Dell tarafından geliştirilen 218 maddelik kapsamlı bir öz bildirim ölçeğidir.
Ölçtüğü alanlar:
- 23 farklı dissosiyatif semptom boyutu
- 6 geçerlilik alt ölçeği
DKB, OSDD (Başka Türlü Adlandırılamayan Dissosiyatif Bozukluk) ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu gibi tabloların ayırt edilmesinde güçlü bir araçtır. Ayrıca semptomların abartılı bildirilip bildirilmediğini değerlendirmeye yardımcı olur.
SDQ-20
Somatoform Dissociation Questionnaire
Nijenhuis ve arkadaşları tarafından geliştirilmiştir.
Ölçtüğü belirtiler:
- Psikojenik felç
- Bedensel duyum kaybı
- Açıklanamayan ağrılar
- Nöbet benzeri hareketler
Kompleks dissosiyatif bozukluklarda somatoform belirtiler yaygın olduğu için ayırıcı tanıda önemlidir.